خانواده به عنوان نهاد یا گروه اجتماعی دائماً در حال تغییر و تحول است. مطالعه ساختار خانواده و کم وکیف کارکردها در ارتباط با اعضایش و جامعه، مهم ارزیابی می گردد. متاسفانه در تاریخ طولانی ایران تحول خانواده به طور جدی مورد مطالعه قرار نگرفته است. این مقاله تلاشی مقدماتی برای شناخت ساختار و کارکردهای خانواده در دوره ساسانی با روش اسنادی است. یافته های این تحقیق نشان می دهد؛ نوع غالب خانواده در دوره ساسانی «خانواده گسترده» بوده که با دو نهاد سیاسی و دینی دیگر، جامعه آن روز ایران را می­ ساخته است. ساختار خانواده در این دوره مردسالار بوده و تعدد زوجات رواج داشته و ازدواجهای درون گروهی تجویز می­ شده است. دین رسمی زرتشتی خانواده را نهادی مقدس و نقش اصلی آن را فرزندآوری می­ دانسته است. کارکردهای اصلی دیگر خانواده تولید و تامین اقتصادی خانواده و اجتماعی کردن و آموزش فرزندان بوده که باید شغل پدر و مادر را به ارث برده و ادامه می­ دادند. در این دوره خویشاوندان پدری جایگاه برتری نسبت به خویشاوندان مادری داشته اند، و پسر ارشد با همسر و فرزندانش با پدر و مادر زندگی می­ کرده است.

پژوهش حاضر با ترکیب سه وجه از ساختار توزیع قدرت در خانواده، یعنی وجوه تقارن رابطه ، وحوزه قدرت و نحوه ی برخورد زن وشوهر ، میزان دموکراتیک و غیردموکراتیک بود توزیع قدرت در خانواده را مورد مطالعه قرار داده است. این پژوهش با استفاده از رویه پیمایش و از طریق پرس وجو در سه منطقه ی 3، 6 و 16 شهر تهران وبا یک نمونه 200 نفری انجام شده است. تکنیک های آماری مورد استفاده، آماره های شاخص تمرکز و تشتت، هم بستگی دو متغیری، هم بستگی جزئی، تحلیل عاملی، رگرسیون چند متغیری و تحلیل مسیر بوده است. یافته های تحقیق نشان می دهد ساختار قدرت در خانواده های جنوب شهر غیردموکراتیک تر و در شمال شهر دموکراتیک تر بوده است و عواملی نظیر سطح تحصیلات و اشتغال زنان، مشارکت زنان در انتخاب همسر، باعث افزایش و متغیرهایی نظیر تصور فرمان برانه زن از نقش خود و تصور اقتدارگرای شوهر، موجب کاهش دموکراتیزه شده خانوده می گردد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تحولات گسترده اقتصادی در ایران که با انقلاب صنعتی شدت یافت، ساختار اقتصادی خانواده را متحول نموده است و با تغییر جایگاه، روابط و نیازهای افراد خانواده، زمینه ­ساز تغییر در سازمان فضایی مسکن شده ­است این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که با تغییر ساختار اقتصادی خانواده، ساختار فضایی خانه در شهر یزد چه تغییراتی را پشت سر گذاشته است؟ در این راستا، نمونه­ هایی از الگوهای غالب مسکن سه دوره یزد به صورت هدفمند انتخاب شد. روش این پژوهش نظریه زمینه ای است و تحلیل نتایج از طریق کدگذاری داده های به دست آمده از مصاحبه ها انجام شده است. برای گردآوری داده­ها نیز از پرسش­نامه ­های عمیق نیمه ساختار یافته و مصاحبه ­های باز همراه با مشاهدات آزاد و مشارکتی استفاده شده ­است. نتایج پژوهش نشان می­دهند که خانواده پس از تحولات ساختار اقتصادی، دچار تغییراتی در عملکرد خود، پیوند اعضا و ساختار قدرت شده ­است. این موارد در مقیاس خانواده، خود را به صورت تغییر جایگاه مرد، زن و فرزند، کاهش محوریت جمع، افزایش محوریت فرد و تغییر عملکرد خانه نشان داده ­است و تأثیر آن­ها در سازمان­دهی فضاها، به صورت حذف سلسله مراتب سنی و جنسی در سازماندهی فضاها، محوریت فرد در سازماندهی فضاها، کاهش سیالیت فضاها، و تغییر کیفیات مورد نظر ساکنان از فضاها، نمود یافته ­است.

مقدمه: خانواده به عنوان اولین واحد اجتماعی، پیچیدگی های فراوانی دارد. هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر ساختار و کارکردهای خانواده در رفتار میان نسلی خانواده های شهر الیگودرز بااستفاده از نظریات بوردیو، مانهایم، شلسکی بوده است.مواد و روش ها: روش تحقیق پیمایشی و ابزار جمع آوری اطلاعات، پرسش نامه بوده است. جامعه ی آماری تحقیق کلیه ی افراد هجده سال به بالای شهر الیگودرز بوده که بااستفاده از نمونه گیری کوکران با روش تصادفی ساده، 376نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای تعیین پایایی از روش آلفای کرونباخ استفاده شد و پرسش نامه ی این تحقیق از نوعی اعتبار محتوایی برخوردار بوده است. برای بررسی فرضیه ها از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون همبستگی پیرسون بااستفاده از نرم افزار SPSS-21 استفاده شد.یافته ها: افرادی که مسن هستند کارکردهای خانوادگی بیشتری دارند. متغیرهای کارکردهای خانواده، میزان پایبندی به ارزش های فرهنگی، میزان مدیریت بحران های خانوادگی، میزان انسجام خانوادگی، میزان روابط خویشاوندی در بین نسل های مختلف، متفاوت است. بین متغیرهای میزان پایبندی به ارزش های فرهنگی، میزان مدیریت بحران های خانوادگی، میزان انسجام خانوادگی و متغیر کارکردهای خانوادگی، رابطه وجود دارد. با افزایش این متغیرها، میزان کارکردهای خانوادگی (شامل کارکردهای عاطفی خانواده و کارکرد حل مشکلات و حل تعارضات) نیز افزایش می یابد.نتیجه گیری: باتوجه به تفاوت در نسل های مختلف در ساختار قدرت و کارکردهای خانواده در شهر الیگودرز، ضروری است. نسبت به عوامل تأثیرگذار بر کارکردهای خانواده به منظور ارتقاء وضعیت موجود توسط سیاست گزاران توجه گردد.